• BIST 106.843
  • Altın 142,669
  • Dolar 3,5367
  • Euro 4,1209
  • Kocaeli 24 °C

İzmit'te bir Osmanlı Mescidi

Volkan ŞENEL

Mescidin Banisi Portakaloğlu Mustafa Ağa Hakkında
Kocaeli tarihiyle ilgili kaynaklara bakıldığı zaman “Portakal Hafız” adıyla tanınmış olan bir isimle karşılaşılır. Bu isim I. Dönem İzmit Mebusu Hafız Rüştü Efendi’dir.

Hafız Rüştü Efendi’nin, yanaklarının tombul ve al olması nedeniyle halkın kendisine “Portakal” lakabını yakıştırdığı bilinmektedir. Hatta halkın büyük bir bölümü Portakal Hafız lakabıyla tanıdıkları kişinin gerçek adının, Hafız Rüştü Efendi olduğunu bilmedikleri görülmektedir. İstiklal Savaşı’nın önemli komutanlarından birisi olan Kazım Karabekir’inde yakın arkadaşı olan Hafız Rüştü Efendi, İzmit yöresi halkının da yakından tanığı ve sevdiği bir kişi idi.

Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde Kocaeli’yle ilgili yaptığımız araştırmalar sırasında, “Portakal(oğlu)” lakaplı bir isimle daha karşılaştık. Arşiv belgelerinde karşımıza çıkan Portakal lakaplı ikinci isim: Portakaloğlu Mustafa Ağa’dır.

Hayatı ve kişiliği hakkında çok fazla bilgiye ulaşamadığımız Portakaloğlu Mustafa Ağa, 18 yüzyılda yaşamıştır. İzmit’te görev yapan bir devlet görevlisi veya İzmit’in varlıklı eşrafından birisi olabileceğini düşündüğümüz Portakaloğlu Mustafa Ağa’nın “Portakaloğlu” lakabını nasıl aldığını ise şimdilik bilemiyoruz.

İsim Meselesi

Portakaloğlu Mustafa Ağa’yla ilgili Osmanlı Arşivi’nde ulaştığımız belgeler, şehir tarihimizde birçok yeni bilginin ortaya çıkmasına ve bazı yanlış bilgilerin düzeltilmesini sağladı.

İzmit’te Çukurbağ Mahallesi’nde konağı bulunan Portakal Hafız Rüştü Bey’in, yine İzmit’in eski yerleşim birimlerinden birisi olan Akcakoca Mahallesi’nde bulunan Portakal Mescidi’ni 19. Yüzyılın sonunda yaptırmış olduğuna inanılırdı. Oysa arşivde ortaya çıkan yeni belgeler, Portakal Hafız Rüştü Bey’in Portakal Mescidiyle herhangi bir ilişkisinin olmadığını, ayrıca mescidin 19. Yüzyıldan daha önce inşa edildiğini ve 18. Yüzyılda “Portakaloğlu Mustafa Ağa Mescidi” adıyla tanındığını göstermektedir.

Mescidin Tarihçesi

İzmit’in eski mahallerinden birisi olan Akçakoca Mahallesi’nde inşa edinen Portakaloğlu Mustafa Ağa Mescidi, Osmanlı döneminde İzmit’te birçok yerde yapılan mahalle mescitlerinin önemli bir örneğidir.

Günümüzdeki mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne ait olan yapının, inşa tarihi ve banisi kesin olarak bilinmemektedir. Başbakanlık Osmanlı Arşivi ve Vakıflar Genel Müdürlüğü Vakıf Kayıtları Arşivi’nde yapılan araştırmalarda Portakaloğlu Mustafa Ağa Mescidi’yle ilgili 1192 Hicri (Miladi 1778) “İzmit'te el-Hac Hasan Mahallesi'nde Portakal oğlu Mustafa Ağa Mescidi imamlığının tevcihi” tarihli bir belgeye ulaşılmıştır. Dolayısıyla yapının 18. yüzyılda inşa edilmiş olabileceği
düşünülmektedir.

Mimari Özellikler

Portakal Mescidi döneminin dini yapılarından çok sivil mimarlık yapılarının özelliklerini sergilemektedir. Kare planlı olarak inşa edilen yapı, 44.54 m2 ölçülerinde tek hacimli küçük bir mescittir. Minaresi bulunmamaktadır.

Yapının temelini moloz taş malzemenin kullanıldığı bir duvar oluşturmaktadır. Mescidin beden duvarları ahşap karkaslı ve prese tuğla dolguludur.

Mescide kuzey cepheden giriş verilmiştir. Giriş kapısının sağındaki dar ve dik bir merdivenle bayanlar mahfiline ulaşılmaktadır.

Yapının güney cephesinde ahşap payanda ile desteklenen, küçük çıkma şeklinde bir mihrap bulunmaktadır. Çıkmanın üstü yarım daire kubbecikle kapatılmıştır.

Kırma çatı sistemli yapının, üst örtü malzemesi olarak alaturka kiremit kullanılmıştır. İç mekanda tavan ahşap malzeme ile kaplanmıştır.

Mescidin üst pencereleri alçı vitray malzemeden yapılmıştır. Döneminin özelliklerini yansıtan bu pencereler yapının en önemli süsleme unsurlarıdır. Mihrabın üst kısmında yuvarlak formlu pencereye yer verilmiş, pencerenin kenarları tuğlaların dairesel dizilmesiyle hareketlendirilmiştir. Yapının ahşap kaplamalı tavanında ahşap silmeler bulunmaktadır.

Yapılan Onarımlar

Uzun bir süre hiç kullanılmayan Portakal Mustafa Ağa Mescidi, 1999 depreminde hasar görmüş, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi tarafından projeleri

hazırlatılarak, 2009 yılında aslına uygun olarak yeniden inşa edilmiştir.

Bu yazı toplam 2281 defa okunmuştur.
Yazarın Diğer Yazıları
EDİTÖRÜN SEÇTİKLERİ
Tüm Hakları Saklıdır © 2012 Değişen Kocaeli | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Faks : 0262 322 99 88 | Haber Yazılımı: CM Bilişim